Üretim sistemlerinde temel girdiler hammadde, işgücü ve sermaye iken değişen koşullar ile birlikte bunların yanına zaman faktörü de eklenmiştir. Rekabette öne geçebilmek için “zaman” işletmeler için çok önemlidir. Maliyet kavramı gibi stratejik bir önem taşımaktadır. Sadece Kısıtlar Teorisi için değil; Tam Zamanında Üretim, Sürekli İyileştirme, Toplam Kalite Yönetimi gibi diğer metotlarda da ortak paydada zaman kavramı vardır.
Bir diğer adı “Darboğaz Teorisi” olan Kısıtlar Teorisi Dr. Eliyahu Goldratt ve çalışma arkadaşları tarafından geliştirilmiştir. Altı Sigma ile benzer ve tamamlayıcı özellikler taşımaktadır. Peki Altı Sigma yaklaşımı nedir? İşletmelerin rekabet edebilmeleri için süreçlerini rakiplerine oranla daha az hatayla veya sıfır hatayla gerçekleştirmeleri gerekmektedir. Hataların en aza indirilmesiyle de daha az zamanda, daha az maliyetle daha kaliteli ürünler üretilmiş olacaktır. Bu şekilde verimliliğin artırılması ile rekabet avantajı sağlanmış olacaktır. İşte Altı Sigma; süreçlerdeki hatalara ve hataların etkilerine odaklanarak, bu hataların ortadan kalkmasını hedefleyen bir yaklaşımdır.
Kısıtlar teorisini tanımlamadan önce kısıt kavramının ne anlama geldiğini anlamamız gerekmektedir. Kısıt, işletmelerin hedefledikleri amaçlara ulaşma sürecindeki performansını engelleyen unsurlardır. Bu kısıtlar düşük talep, yetersiz kapasite, motivasyonsuz çalışanlar, yanlış işletme politikaları, esnek olmayan iş kuralları olabilir. Kısıtlar teorisinde sistemi oluşturan tüm parçalar birbirinden bağımsız değil bir bütün olarak ele alınmaktadır. Sistem bir bütün, sistemi oluşturan parçalar ise bir zincirin halkaları gibi birbirine bağlıdır. Bu yaklaşımda en zayıf halka prensibi benimsenmektedir.
“Bir zincir en zayıf halkası kadar güçlüdür.” sözünden anlayabileceğimiz gibi sistemlerin bir noktasında meydana gelen kısıt tüm sistemi olumsuz etkileyebilecek bir yapıdadır. Bir sistem, kendisini oluşturan işlerin en zayıf olanı kadar güçlü ve başarılıdır. En zayıf halka sistemin kısıtıdır. Bunlar işletmelerin hedefledikleri kârlılığı olumsuz etkileyecektir. Bu sebeple; süreçlerde ortaya çıkan kısıtların giderilmesi ile sürecin daha verimli hale getirilmesini, böylece maliyetlerin azalmasını ve kârlılığın artmasını hedefleyen bir yaklaşım olan Kısıtlar Teorisi ortaya çıkmıştır. Kısıtlar Teorisi ilk kez 1984 yılında Dr. Goldratt tarafından yazılan “The Goal” adlı kitapta ele alınmıştır.
Uygulama Adımları
Kısıt yönetim süreci 5 adımdan oluşmaktadır. Bunlar:
- Birinci Adım: Kısıtların Tespit Edilmesi
Yapılması gereken ilk adım üretim sistemlerindeki kısıtların belirlenmesi ve tanımlanmasıdır. - İkinci Adım: Kısıtların Nasıl Düzeltileceğine Karar Verilmesi
İkinci yapılması gereken sistemin performansının artırılması için kısıtların tamamen kullanılmasını sağlamaktır. - Üçüncü Adım: İlgili Her şeyin İkinci Aşamanın Uygulanması İçin Seferber Edilmesi
Sistemin tüm parçalarının (sadece kısıtlıları değil kısıtlı olmayan kaynakların etkinliğini düşürse bile) kısıtları destekleyecek şekilde düzenlenmesini sağlamaktır. - Dördüncü Adım: Kısıtların Ortadan Kaldırılması
Ana hedef olan kısıtların ortadan kaldırılması aşamasıdır. Kısıtların ortadan kaldırılması farklı şekillerde gerçekleştirilebilir. Örnek vermek gerekirse; eğer kısıtlı kaynak bir makineyse aynı fonksiyonlara sahip bir makine almak, kısıtlı kaynak işgücü ise başka bir işçi daha alınması veya işçilerin eğitilmesi buna örnek olabilir. - Beşinci Adım: Kısıtlar Kaldırıldığında İlk Aşamaya Geri Dönülmesi
Kısıtlar ortadan kaldırıldığında ortaya yeni bir kısıt çıkması muhtemel olduğundan ilk aşamaya geri dönülmesi gerekmektedir.
Avantajları
Kısıtlar Teorisi, her işletmenin her zaman en az bir kısıtının olduğunu
varsaymakta ve bu kısıtları işletmeler için gelişme fırsatı olarak görmektedir. Kısıtlar teorisi yaklaşımını uygulamanın işletmelerde kar artışı, hızlı bir gelişim, kapasite artışı, azalan termin süreleri gibi faydaları olacaktır.
Kitap Tavsiyesi:
Yazıda da bahsedilen; Eliyahu M. Goldratt‘ın kısıtlar teorisini romanlaştırarak anlattığı “Amaç (The Goal)” kitabını okuyarak bu konuda ayrıntılı bilgi sahibi olabilirsiniz. Kısıtlar teorisini ele alan bu kitap aynı zamanda endüstri mühendisliği bakış açısını kavrayabileceğiniz ve yalın düşüncenin temelini anlamaya ışık tutacak bir eser.
Yine aynı ekip tarafından yazılan ve Amaç kitabının tamamlayıcısı olan, Kısıtlar Teorisininin yanında aynı zamanda Altı Sigma ve Yalın düşünceyi ele alan “Hız” kitabını da okuyabilirsiniz.
Mühendislik kategorisindeki diğer içerikleri de okumanızı tavsiye ederiz!
