Japonca anlamı “Kart” olan Kanban ilk defa Toyota tarafından kullanılmıştır. Bu sinyal kartları ile üretim içerisindeki mamulün akışı kontrol edilmektedir. Bunu yaparken de üretim sistemlerinden yararlanılır. Peki üretim sistemleri nelerdir? Üretim sistemleri itme ve çekme sistemi olmak üzere ikiye ayrılır. İtme sistemler; nihai ürün oluşana kadar sistem üzerinde ürün (ham madde ya da yarı mamul) itilerek tamamlanır. Tahmini veriler üzerine oluşturulan itme sistemini klasik üretim planlama mantığında olup fazla stok yığılmaları oluşturabilmektedir. Çekme sistemi; Oluşturulacak nihai ürün için gerekli adımlar istasyonlar üzerinden gerekli zamanda çekilecek şekilde kurulmuştur. Böylece tutulacak stok miktarları azalmıştır. İtme ve çekme sistemleri için stok karşılaştırılmasını şöyle yapabiliriz. İtme sistemlerinde ara stoklar ve üretim tahminlerinden yola çıkılarak üretilen ürünler vardır. Ancak çekme sistemine bakıldığında emniyet stokları vardır ve ürün talebine göre üretim yapılır. Kanban’ın kullandığı sistem ise çekme sistemidir.
Yalın üretim tekniklerinden biri olan Kanban, Tam Zamanında Üretim (JIT) ile aynı temeli esas almaktadır. Malzeme ve üretim arasındaki akışın israf olmadan, stok yönetimi gerektirmeksizin olmasını sağlar. Yani üretilecek ürün için gerekli parçayı, gerekli miktarlarda, gerekli zamanda üretip bir sonraki prosese gönderir. Nihai ürün proseslerden gereken parçaların çekimini sağlar. Her istasyon kendisinden sonra gelen istasyon için parça üretimini sağlar. Böylece ara stoklar minimize edilir ve bir sonraki proses için tam zamanında üretim gerçekleştirilmiş olur.
Kanban Çeşitleri Nelerdir?
Çekme(Taşıma) Kanbanı: Fabrika içerisinde kullanılan kanban türüdür. İşletmeler içindeki prosesleri besleyen süpermarketlerde kullanılır. Süpermarketlerde bulunan kasalar veya kutular kanban kartlarına sahiptirler. Kartlar üzerindeki sinyaller ile gerektiğinde depodan süpermarketi ya da proseslerden gelen sinyal ile üretim hattını besler. Yani süpermarketlerde bulunan parça kutularındaki ürünlerin sürekliliğini sağlarken aynı zamanda stok kontrolünü de gerçekleştirir.
Çekme Kanbanı: İstasyonlar arasında bilgi akışını sağlar. Prosesler arasında sinyal göndererek gerekli ürünün, gerekli zamanda, gerekli olan adım için üretilmesini sağlar.
Üretim Kanbanı: Bulunduğu istasyonda stok kutularına sahiptir. Sahip olduğu her bir kutu için ayrı kanban kartları mevcuttur. Üretimi tamamlanan yarı mamuller istasyondan çıktı stok alanına gitmek üzere çıkış yaparlar. Üretim kanban kartları işlem gördüğü istasyon ve çıktı stok alanı arasında hareket ederler.
Tedarikçi Kanbanı: Ürünü üretecek firma ile parça tedarik edilen tedarikçi firma arasında kullanılan kanban türüdür. Tüketilen parçaların kanban sinyali ile tedarikçi uyarılır ve ihtiyaç duyulan parçaların tedarik süreci başlar. Girdi stok alanına parça gelene kadar bu süreç devam eder.
Kanban Sitemleri Nasıl İşler?
Kanban sistemleri, kanban kartları ile prosesler arasındaki iletişimi sağlar. Kartlar olmadan sistem çalıştırılamaz. Kartların amacı ise şudur; karşılanacak talep son montajdan geriye doğru çekilecek şekilde düzenlenir. Kendisinden önceki prosesten (ya da çıktı stoklarından) gerekli olan ürünün çekilmesini sağlar. Son proses talep göndermedikçe gereksiz üretim yapılmaz. Son prosesi firma olarak varsayarsanız sizden önceki proses tedarikçi konumdadır. Basitleştirerek konuyu ele aldığımızda son proses tedarikçinin müşterisidir.
Proseslerde üretim yapılırken oluşturulacak ürün için aynı sıralamada kartlar ile kutu gelmelidir. Gelen kutularda bulunan ürünler eksik ya da fazla olmamalıdır. Ayrıca önemli noktalardan bir tanesi de ürünlerin hasarsız olmasıdır.
Etkili bir sistem uygulamak istiyorsak dikkat etmemiz gereken kurallar şunlardır;
- Kanban kartına yazılan adet (siparişiniz) doğru olmalıdır.
- Kanban kartları üzerindeki adet kadar üretim yapılır.
- Kartı olmayan hiç bir malzemenin üretimi ya da montajı yapılmamalıdır.
- Karta sahip olmayan parça kutuları hareket ettirilmemelidir.
- Üretilen parçaların kalite kontrolü sağlanmalı ve hatalı parça çıkışı olmamalıdır.
- Kanban kartı üzerinde bulunan ilgili istasyon kodları doğru yazılmalıdır.
- Dar boğazları belirlemek için stok miktarlarını azaltıp prosesler kontrol edilmelidir.
Kanban Sisteminin Yararları
- Kanban sistemlerinin kurulumu maliyetli değildir.
- Kullanımı oldukça basit ve etkili bir yöntemdir.
- Stok maliyetlerini azaltmaya yardımcı olur.
- Tam zamanında üretim prensibi ile üretim içerisinde bulunan verimsizliği de azaltır.
- Mevcut dar boğazlarınızın tespitini kolaylaştırır.
- Doğru uygulandığında birikmiş iş yığınları ya da stok yığınları oluşmaz.
- Malzeme hareketini minimize eder.
- Sipariş üretim sürelerini azaltır.
Kanban Sisteminin Sorunları
- Kanban sisteminin kullanımı her bir çalışana verilmek zorundadır.
- Her ne kadar eğitim almış olsalar da çalışanlar kart okumada hata yaparlarsa yanlış ürün ya da yanlış teslimat söz konusu olabilir. Bu yüzden sistem sürekli kontrol edilmelidir.
- Doğru şekilde uygulanmazsa karmaşaya sebep olur.
- Kanban kartlarının sürekli kullanılması deforme olmasına neden olmaktadır.
E-kanban Nedir?
Teknolojik gelişmeler mevcut sistemlerin de gelişmesini beraberinde getirdi. Klasik yaklaşımlı kağıt üzerinde kontrol edilen kanban sistemleri yerini e-kanban dediğimiz dijital sistemlere bırakmıştır. RFID sistemler ile kullanımın elektronik ortama aktarılması sağlanmıştır. Online olarak kontrolü sağlanan parçaların üretimde oluşan hata payları da böylece en aza indirgenmiştir. Hataların azalması ile maliyetler de azalmıştır. Elektronik ortamda sağlanan kontroller ile sağlanan hız, rekabet ortamını daha da artmıştır. Elektronik ortamda bulunan arayüzler ile malzemenin takibi kolaylaşmıştır. Malzemenin eş zamanlı olarak takibi dijital ortamda yapılabilmektedir. Klasik kanban sistemindeki kart kağıtlarının deformasyonu ya da kullanılan kartların kaybolması söz konusu değildir. Proseslerin yanı sıra departmanlar arasındaki iletişimi de kuvvetlendirmiştir.
Mühendislik kategorisinde bulunan diğer içerikleri de okumanızı tavsiye ederiz !
