Pestil nedir önce ona bakalım. Pestil, erik, kayısı, dut, üzüm ve bu tatlara yakın meyvelerin sert ve kabuklu kısımları ayrıldıktan sonra kalan yumuşak kısımlarının iyice ezilip, kurutulup, plaka haline getirilmesiyle elde edilen bir gıda maddesidir. Bu gıda maddesi yapılan meyveye göre adını alır.
TSE’ye göre tanımı; üzüm, erik, kayısı, dut gibi meyvelerden elde edilen posa veya sularının gerektiği zaman yenilebilir nişasta, şeker, katkı maddeleri ilavesiyle uygun teknik uygulanmasından sonra usulüne uygun yapılıp kurutulmasından elde edilen bir üründür.
PESTİLİN TARİHİ
İnsanoğlu yıllardan beri kendine ait yöre ve bölgelerde sahip oldukları ürünleri kullanarak farklı lezzette gıdalar üretmişlerdir. Bundan dolayı farklı yörelerde farklı tatlar oluşmuştur. Zamanın ilerlemesinden dolayı bu lezzetler şehirler arası yolculuk yapmışlardır. Yani her yörenin özel ürünü diğer yörelere transfer olmuştur. Örnek verirsek yoğurt ülkemizin her yerinde hakim, Yeni Zellanda’da üretilen kivi artık akşam yemeklerimizden sonra yenilen bir meyvedir. Bu taşınmanın dezavantajları da vardır. Ürünler sürekli yer değiştirdiği için nerden çıktığı belli olmamaktadır. Pestil ve köme yurdumuza has bir üründür. Çok uzun yıllar önce bulunmuştur. Tam yeri belli olmamakla beraber Osmanlı sofralarında görülen bir üründür.
Eskiden insanlar yaz aylarında topladıkları üzümlerden, dutlardan çıkan şırayı unla pişirdikten sonra bir beze sarıp güneşte kurutarak yenilebilen bir ürün haline getirmişlerdir. Bu ürün soğukta iyi muhafaza edildiğinde kış aylarında bol vitaminli, mineralli ve enerji kaynağı yüksek bir gıda olarak tüketilebilir. Gümüşhane’de bu kültür uzun yıllardır ve hala da devam etmektedir.
Pestil ve köme zaman ve emek isteyen zor bir iştir. Eskiden bu işi yapan insanlar köme yaparken ipe dizmiş olduğu cevizleri kendi hazırladığı herleye batırır ve kurutmaya bırakırlardı. Herle, un kavurması bulamaç olarak bilinmektedir. O zamanlar hazırlanan cevizler ne kadar çok herleye sokulursa o kadar lezzetli ve güzel olurdu. Komşular birbirlerine bu konular çok yardımcı olurlardı. Bu yüzden kömeler çok lezzetli olurdu.
Gümüşhane’nin Torul ilçesinin Harmancık köyü çok eski bir Rum köyüdür. Bu köyde çok eskiden beri pestil yapılmaktadır. Rumların 1926 yılında buraya göç etmesiyle kültür devam etmiştir. Her evde pestil ve köme üretimi yapılmaktadır. Yılda yaklaşık 100 tona yakın pestil üretilmektedir. Üretilen pestiller 76’da satışa sunulmaya başlamıştır. Köyün bir diğer özelliği zamanla bu işi yapmakta ustalaşan insanları koruyup imalat yerleri açmaları olmuştur. Pestil üretiminde şuan gelinen nokta yüksek bir seviyededir. Türkiye’de en çok pestil üretilen yer Gümüşhane’dir.
PESTİLİN BESİN DEĞERİ
Besin değeri, kullanılan malzemelere bağlıdır. Bal, süt, dut, üzüm, ceviz veya fındık gibi ürünlerin kaliteli olmasıyla bağlantılıdır. Besin değeri ne kadar yüksek olursa o kadar çok enerji verirler. Yapılan araştırmalarda 100 gr pestil 450 kcal enerjiye karşılık gelmektedir. Akabinde 100 gr pestil 40,0 mg fosfora, 385 mg potasyuma ve 21 mg sodyuma sahiptir. Pestilin ana malzemesi meyve olduğundan potasyum oranı sodyum oranına göre oldukça yüksektir. Bu durum kalp damar hastalıklarının önlenmesinde önemlidir. Çünkü potasyum elementi hücre içi bir elementtir. Potasyum sodyum ile beraber olduğunda vücudun sıvı dengesini sağlar. Ayrıca sinirlerin uyarılması ve kas dokunun çalışmasında görevlidir. Vücut hastalık geçirdiği durumlarda potasyum kaybı fazla olur. Bu yüzden pestil ve köme tüketimi bu eksikliği tamamlayacaktır.
Gıda kategorisinde bulunan diğer makalelerimizi de okumanızı tavsiye ederiz!
